ใช้ AI สร้างภาพ/เพลง/ข้อความ ติดลิขสิทธิ์ไหม ใครเป็นเจ้าของผลงาน

กฎหมายลิขสิทธิ์ไทยมองงานที่ AI สร้างอย่างไร

ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ของไทย ผู้สร้างสรรค์งานต้องเป็น "บุคคลธรรมดา" เท่านั้น ซึ่งหมายความว่า AI ในฐานะซอฟต์แวร์ไม่มีสถานะเป็น "ผู้สร้างสรรค์" ตามกฎหมายได้ ผลที่ตามมาคือ:

• ถ้าปล่อยให้ AI สร้างผลงานทั้งหมดโดยแค่ป้อนพรอมต์อย่างเดียว ไม่มีการปรับแก้หรือใส่ความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์เพิ่มเติมอย่างมีนัยสำคัญ งานนั้นมักไม่ถูกนับว่ามีเจ้าของลิขสิทธิ์ตามกฎหมายไทย และกรมทรัพย์สินทางปัญญาอาจไม่รับจดแจ้งลิขสิทธิ์ให้
• ถ้ามนุษย์นำผลงาน AI มาปรับแต่ง ดัดแปลง หรือสร้างสรรค์เพิ่มเติมอย่างมีนัยสำคัญ เช่น ตกแต่งภาพต่อ แก้ไขเนื้อเพลง เรียบเรียงเนื้อหาใหม่ ส่วนที่มนุษย์เพิ่มเข้าไปนั้นสามารถถือเป็นงานที่มีลิขสิทธิ์ของผู้ปรับแต่งได้

พูดง่ายๆ คือ ยิ่งมนุษย์ใส่ความคิดสร้างสรรค์ของตัวเองลงไปมากเท่าไหร่ ยิ่งมีโอกาสอ้างสิทธิ์ในผลงานนั้นได้มากขึ้นเท่านั้น

เอาไปใช้เชิงพาณิชย์ได้ไหม

เรื่องนี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกฎหมายไทยอย่างเดียว แต่ขึ้นกับ เงื่อนไขการใช้งาน (Terms of Service) ของแต่ละแพลตฟอร์ม AI ด้วย ซึ่งแต่ละเจ้าไม่เหมือนกัน:

• บาง AI ระบุว่าผลงานที่สร้างออกมาไม่มีเจ้าของลิขสิทธิ์เลย ผู้ใช้เอาไปใช้ได้ แต่คนอื่นก็เอาไปใช้ซ้ำได้เช่นกัน (ไม่ผูกขาดสิทธิ์)
• บาง AI ระบุว่าลิขสิทธิ์เป็นของบริษัท AI เจ้านั้น และให้สิทธิ์ผู้ใช้แค่นำไปใช้ตามเงื่อนไข
• บาง AI แบ่งระดับสิทธิ์การใช้งานเชิงพาณิชย์ตามแผนราคาที่สมัคร (แผนฟรีอาจใช้เชิงพาณิชย์ไม่ได้ ต้องอัปเกรดแผนเสียเงินถึงจะใช้ได้)

ก่อนใช้ผลงาน AI ไปทำคอนเทนต์เชิงพาณิชย์หรือขายของ ควรอ่าน Terms of Service ของเครื่องมือ AI ตัวนั้นให้ละเอียดก่อนเสมอ อย่าสันนิษฐานเอาเองว่าใช้ได้ฟรีทุกกรณี

ประเด็นที่ต้องระวังเพิ่มเติม

• AI บางตัวถูกฝึกด้วยข้อมูล/ผลงานที่มีลิขสิทธิ์ของคนอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต ทำให้ผลลัพธ์ที่ได้อาจไปคล้ายกับงานต้นฉบับของศิลปิน/เจ้าของลิขสิทธิ์เดิมมากเกินไปโดยไม่ตั้งใจ ซึ่งอาจนำไปสู่ข้อพิพาทละเมิดลิขสิทธิ์ได้ในบางกรณี ควรตรวจสอบผลงานที่ได้ว่าไม่คล้ายกับงานที่มีอยู่แล้วมากเกินไปก่อนนำไปใช้เชิงพาณิชย์
• ห้ามใช้ AI สร้างภาพ/เพลงเลียนแบบสไตล์ศิลปิน/นักร้องที่มีตัวตนจริงเพื่อการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาต แม้ตัวผลงานจะไม่ได้ก็อปปี้ตรงๆ แต่การแอบอ้างเลียนแบบสไตล์เพื่อการค้าอาจมีปัญหาทางกฎหมายอื่นนอกเหนือจากลิขสิทธิ์ได้ เช่น การล่วงละเมิดสิทธิในชื่อเสียง/ภาพลักษณ์
• สถานการณ์นี้ยังเป็นพื้นที่สีเทาที่กฎหมายทั่วโลกรวมถึงไทยยังตามไม่ทันเทคโนโลยี แนวปฏิบัติและคำวินิจฉัยอาจเปลี่ยนแปลงได้ในอนาคต ควรติดตามข่าวสารกฎหมายด้านนี้อย่างต่อเนื่องถ้าใช้ AI เป็นส่วนสำคัญของธุรกิจ

เคล็ดลับใช้ AI สร้างคอนเทนต์อย่างปลอดภัย

1. อ่าน Terms of Service ของ AI ที่ใช้ทุกครั้งก่อนนำไปใช้เชิงพาณิชย์
2. ปรับแต่ง/เพิ่มความคิดสร้างสรรค์ของตัวเองลงไปเสมอ แทนที่จะใช้ผลลัพธ์ดิบจาก AI ตรงๆ ทั้งช่วยเรื่องคุณภาพงานและเพิ่มโอกาสอ้างสิทธิ์ในผลงาน
3. เก็บหลักฐานขั้นตอนการสร้างงาน เช่น พรอมต์ที่ใช้ ไฟล์เวอร์ชันต่างๆ ระหว่างปรับแก้ ไว้เผื่อต้องพิสูจน์ในอนาคต
4. หลีกเลี่ยงการใช้ AI เลียนแบบสไตล์บุคคล/แบรนด์ที่มีตัวตนจริงเพื่อการค้า

สรุป

กฎหมายไทยยังไม่รับรองให้ AI เป็น "ผู้สร้างสรรค์" ได้ ดังนั้นงานที่ AI สร้างล้วนๆ โดยไม่มีมนุษย์ปรับแต่งเพิ่มมักไม่มีเจ้าของลิขสิทธิ์ชัดเจน ส่วนเรื่องใช้เชิงพาณิชย์ได้หรือไม่ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของแต่ละแพลตฟอร์ม AI เป็นหลัก ทางที่ปลอดภัยที่สุดคืออ่าน Terms of Service ให้ละเอียดและใส่ความคิดสร้างสรรค์ของตัวเองลงไปในผลงานเสมอ